Zeynep TOKER
zeynep.toker@yellowbos.com

Müzik bazen bir şarkının sınırlarını aşarak başlı başına bir hikayeye dönüşür. Müzisyen, aranjör ve solist Ayberk Saka, 18 parçadan oluşan, 56 dakikalık konsept albümü “Kelebeğin Vedası” ile dinleyiciyi başından sonuna kadar takip edebileceği bir rock müzikalinin içine davet ediyor. Trajik bir kaybın ardından gelişen yas, öfke ve yüzleşme duygularını iki ana karakter üzerinden ele alan albüm, thrash metalden soul’a, cazdan 80’ler popuna uzanan geniş müzikal yelpazesiyle dikkat çekiyor. Müziğin yalnızca bir anlatım aracı değil, hikayenin dramatik yapısını kuran temel unsurlardan biri olduğu bu çalışma, şarkıların tek tek değil, bir bütün olarak deneyimlenmesini amaçlıyor.

“Kelebeğin Vedası” albümünün beste, düzenleme, prodüksiyon, miks ve mastering süreçlerini kendi üstlenen Ayberk Saka, albümün yaratımında klasik müzik eğitiminden, farklı türlerdeki deneyimlerinden ve yıllar boyunca geliştirdiği ses mühendisliği birikiminden yararlanıyor. Biz de Saka ile çocukluğundan bugüne uzanan müzikal yolculuğunu, “Kelebeğin Vedası” albümünün ortaya çıkışını, hikayenin iki karakterini ve albümün arkasındaki yaratıcı süreci konuştuk.

Öncelikle sizi biraz tanıyalım. Müzisyen, aranjör ve solist olarak üretimin farklı aşamalarında yer alıyorsunuz. Müzikle ilişkiniz nasıl başladı? Bugün kendinizi daha çok bir müzisyen mi, yoksa müzik aracılığıyla hikayeler anlatan biri olarak mı tanımlıyorsunuz?

Müzikle olan bağım aslında gözümü açtığım evde, babamla başladı. Babam inşaat mühendisi olmasının yanı sıra üretken bir müzisyen ve besteciydi. Çocukluğumda Türkiye’nin ilk punk-rock temsilcisi Tünay Akdeniz ile babamın bir araya gelerek müzik çalışmaları yapmaları, dünyaca ünlü parçaların altyapılarını incelemeleri beni erkenden üretmeye ve beste yapmaya teşvik etti.

Sonrasında Mehmet Yarsel’den klasik müzik dersleri alarak armoni ve icra vizyonumu derinleştirdim. Muğla Üniversitesi Müzik Öğretmenliği Bölümü’nü kazandığım dönemde elektro gitar çalışmalarıma daha çok önem verdim ve 2011-2012 yıllarında Gitarizma projesinde yer aldım.

Beste yaparken önceliğim büyük laflar etmek değil, sadece kendi dünyamdaki bir hissi ya da hikâyeyi samimiyetle karşı tarafa geçirmeye çalışmak. Sözle müziğin birbirine yoldaşlık ettiği, içime sinen bir atmosfer yakalayabilirsem ne mutlu bana. Yani kendimi katı bir kalıba sokmaktan ziyade hem sahnede canlı müziği layığıyla icra etmeye çalışan bir müzisyen hem de üretim masasında sözü ve melodiyi bütünlüklü bir hikaye olarak anlatmaya gayret eden biri olarak görüyorum.

Yeni albümünüz “Kelebeğin Vedası”, 18 parçalık ve 56 dakikalık kesintisiz bir anlatı sunuyor. Şarkıların çoğunlukla tek başına dinlendiği bir dönemde böyle bütünlüklü bir konsept albüm hazırlamak cesur bir tercih. Sizi bu hikâyeyi bir rock müzikali olarak anlatmaya yönlendiren neydi? Önce hikâye mi doğdu, yoksa müzik mi?

Günümüzün hızlı tüketim çağında tekil şarkılarla var olmak belki daha pratik görünebilir ama benim müzikal karakterime tamamen tezat bir durum. Ben albüm dinleme kültürüyle büyüdüm; Pink Floyd, Metallica, Dream Theater CD’lerini eline alıp kapağını inceleyerek, baştan sona bir yolculuğa çıkan jenerasyondanım. Tek bir şarkıyla parlayıp ardından sahneye çıktığınızda, kendi dünyanızı yansıtmayan bir repertuvara sığınmanın bir müzisyen için tatmin edici bir yanı yok. Geçmişte yayımladığım üç tekli, biraz da dönemin prodüksiyon ve teknik imkânlarını test ettiğim denemelerdi. “Kelebeğin Vedası” ise hiçbir aşamasını başkasına devretmeden, mutfağında tamamen tek başıma durarak hayata geçirdiğim ilk eksiksiz vizyonum oldu.

Beni bu anlatıyı bir rock müzikali formatında kurgulamaya iten kırılma noktası aslında çok eskiye dayanıyor. 1999 yılında Dream Theater’ın “Metropolis Pt. 2: Scenes from a Memory” albümünü ilk kez dinlediğimde, o saatin “tik-tak” sesleriyle başlayan açılışı beni adeta çarpmıştı. Müziğin salt bir şarkı formu olmaktan çıkıp gözünüzün önünde bir sinema filmine dönüşebildiğini o gün kavradım. Tabii ki Pink Floyd’un “The Wall” başyapıtı ve İtalyan senfonik ekolünün öncüsü Rhapsody’nin orkestral anlatıları da bu görsel müzik tutkumu pekiştirdi.

Üretim sürecinde ise hikaye ve müzik birbirinden bağımsız ilerlemedi; armoni ve sözler daima birbirini besleyerek eşzamanlı aktı. Kısacası “Kelebeğin Vedası”, dinleyicinin kulaklığını taktığında 56 dakika boyunca bir filmin içinde kaybolması amacıyla tasarlandı.

Albüm, trajik bir kaybın ardından geride kalan bir adamın yas, öfke ve hesaplaşma sürecine odaklanıyor. Bu karakterin hangi yönüyle en güçlü bağı kurdunuz? Onun hikâyesini anlatmak, sizin kayıp ve vedalaşma kavramlarına bakışınızı da değiştirdi mi?

Burada aslında tek bir karakter üzerinden ilerlemiyoruz, anlatının merkezinde iki ana karakter var. Dolayısıyla bağı sadece tek bir figürle kurmadım. Bir müzikal kurgularken hikâyenin inandırıcı olabilmesi için hem erkek hem de kadın karaktere eşit mesafeden bakmanız, ikisinin de iç dünyasına aynı derinlikle dokunmanız gerekiyor. Bu bağı kurarken hem kendi yaşam deneyimlerimden hem de insan ilişkilerine dair yaptığım gözlemlerden beslendim; ardından bunu müzikal dramaturjinin gerektirdiği hayal gücüyle harmanladım.

Kayıp ve vedalaşma kavramlarına bakışıma gelince, açıkçası bu kurgu benim kişisel algımı değiştirmedi. Çünkü “Kelebeğin Vedası” otobiyografik bir hesaplaşma değil, bütünüyle tasarlanmış kurgusal bir dünya. Kendi hayatımdaki vedalaşma reflekslerimle bu dramatik evrende yarattığım karakterlerin yaşadığı trajedi ve tepkiler tamamen ayrı yerlerde duruyor. Benim amacım kendi yasımı anlatmak değil, dinleyiciyi baştan sona içine çeken, duygusal çatışması sağlam bir hikayeyi müzikle görünür kılmaktı.

“Kelebeğin Vedası” boyunca thrash metalden soul’a, cazdan 80’ler popuna uzanan farklı türlerle karşılaşıyoruz. Öfkeyi sert gitarlarla, çaresizliği soul vokallerle anlatırken müziği adeta hikâyenin bir karakterine dönüştürüyorsunuz. Hangi duygunun hangi müzikal dille anlatılacağına nasıl karar verdiniz? Bu çeşitliliğin içinde albümün bütünlüğünü nasıl korudunuz?

Bu kararların temelinde aldığım klasik müzik eğitimi ve hocamın bana aşıladığı çok temel bir öğreti yatıyor. Örneğin bir konçerto yazsanız, insanı ağlatan, öfkelendiren veya huzur veren her şeyi enstrümanların diliyle, armoniyle anlatmak zorundasınız. Hocam bana her zaman, “Eğer bir duygunun enstrümantal karşılığını ve armonisini çözersen, hangi türe geçersen geç o duyguyu doğru inşa edersin.” derdi.

Yıllar boyunca tek bir türe sıkışıp kalmadım, thrash metalden caza, soul’dan 80’ler popuna kadar farklı akımların ustalarını inceledim, bu tarzları bizzat çaldım, analiz ettim ve mutfağında bulundum. Bu pratik sayesinde hangi duygunun hangi müzikal dille karşılık bulacağını hissedip kendi içimde harmanlayarak dışa aktarmaya çalıştım.

Albümün bütünlüğünü koruyan şey türlerin kendisi değil, kompozisyonun omurgası oldu. Bu omurgayı kurarken zihnimde hep şu his vardı: “Sahnede aynı grup baştan sona çalıyor ve bir konser kaydı alınıyor olsaydı nasıl duyulurdu?” Bu canlı performans hissiyatını yakalamak adına 56 dakikalık bütün yapıyı tek bir proje üzerinde, aynı müzikal ruhla çalarak inşa ettim; albümün organik bütünlüğü de tam olarak bu yaklaşımla ortaya çıktı.

Albümün prodüksiyonunu, düzenlemelerini, miks ve mastering süreçlerini kendiniz üstlendiniz. Bir hikayenin hem yaratıcısı hem de müzikal dünyasının kurucusu olmak büyük bir özgürlük sağlarken kendi fikirlerinize eleştirel yaklaşmayı da zorlaştırabilir. Bu süreçte kendinizi en çok hangi konuda sorguladınız?

Açıkçası bu sürecin benim için en doğal ve akıcı kısmı beste, düzenleme ve prodüksiyon aşamasıydı. Kafamdaki kurgusal evren ve müzikal vizyon o kadar netti ki 18 parçalık bu dev yapının aranjmanlarını tamamlamak sadece altı ayımı aldı. Aslında bu projenin tohumları zihnimde çok önceden atılmıştı; neyi, nasıl bir atmosferde anlatacağımı biliyordum.

Asıl zorlu sınav ve kendimi en sert şekilde eleştirdiğim alan ise miks ve mastering süreçleri oldu. Thrash metal rifflerinden yaylılara, caz armonilerinden soul vokallere uzanan bu kadar hibrit ve dinamik bir albümü mikslemek başlı başına teknik bir meydan okumaydı. Dışarıdan destek almak istediğimde sektörde bu denli katmanlı bir işin sorumluluğunu kimse kolay kolay üstlenmek istemedi; üstlenenler ise bağımsız bir müzisyenin karşılayamayacağı bütçeler çıkardı.

Bu durum beni radikal bir karara itti: “Kendi vizyonumu ancak kendi masamda koruyabilirim.” Tam on yılımı miks ve mastering disiplinini, frekans dengesini ve ses mühendisliğini en ince detayına kadar öğrenmeye adadım. Sürecin son etabında güncel teknolojik analiz araçlarından, yapay zekâ destekli mühendislik pratiklerinden de yararlanarak öğrenme eğrimi hızlandırdım ve hayalimdeki sound’a ulaştım. Kendimi en çok sorguladığım nokta da buydu: “Bir kompozitör olarak yarattığım duyguyu, teknik bir ses mühendisi titizliğiyle öldürmeden aynı masada nasıl dengelerim?” On yıllık sabır ve mutfak mesaisiyle bu iki kimliği tek bir çizgide buluşturmayı başardım.

Albümün öne çıkan parçası “Al Yaşantım Beni”, senfonik katmanları ve güçlü rock nakaratıyla hikayenin duygusal ağırlığını taşıyor. Bu şarkı albümün anlatısında nasıl bir yere sahip? “Kelebeğin Vedası” sona erdiğinde dinleyicinin zihninde hangi duygunun kalmasını istersiniz?

“Al Yaşantım Beni”, aslında albümdeki bütün o müzikal ve duygusal fırtınanın tek bir yerde patladığı şarkı. Senfoniyle rock müziği bu parçada özellikle çarpıştırmak istedim; çünkü tam bir kırılma anını anlatıyor. Hani hayatta sahip olduğunuz roller, maskeler elinizden kayıp gider de bir odada kendi başınıza çırılçıplak kalırsınız ya… Şarkıdaki “Soyuldum çırılçıplak, kalan seyyar bir deli” dizesi tam olarak bu kaçınılmaz yüzleşmeyi ve insanın kendi vicdanıyla baş başa kalışını anlatıyor.

“Kelebeğin Vedası” bittiğinde ise dinleyicide büyük mesajlar ya da ağır duygusal yükler bırakma derdinde değilim. Karakterin hikayesi trajik bir sonla bitiyor olsa da bu tamamen kurgusal bir senaryo. Kulaklığını çıkarıp o 56 dakikalık yolculuğu tamamlayan birinin derin bir nefes alıp sadece şunu söylemesini çok isterim: “Ne güzel bir film dinledim.” Müziğin gözünün önünde bir sahneye, bir sinema perdesine dönüşebildiğini hissetmesi benim için en büyük tatmin olur.

Son olarak Back on Stage okurlarına ve dinleyicilerinize ne söylemek istersiniz?

Her şeyin saniyeler içinde tüketildiği, müziğin bile algoritmaların hızına kurban edildiği bir dönemde, zaman ayırıp bir hikayenin peşine takılabilmek çok kıymetli. Back on Stage okurlarının bu derinliği ve müzikal emeği en iyi anlayan kitlelerden biri olduğunu biliyorum.

Dinleyicilerime ve bu satırları okuyan herkese tek tavsiyem, günün gürültüsünden biraz uzaklaşıp kulaklıklarını takmaları ve “Kelebeğin Vedası”nı kesintisiz bir film izler gibi, sırasıyla dinlemeleri. Çünkü bu albüm aceleye getirilmiş anlar için değil, insanın kendiyle baş başa kalıp içindeki kırılmalarla yüzleşebileceği anlar için üretildi. Bağımsız üretime kulak veren, bu uzun yolculuğu benimle paylaşan ve müziğime dokunan herkese yürekten teşekkür ederim.